Jak energetyki dewastują zdrowie nastolatka?

To nie jest krótki artykuł, ale badania pokazują, że energetyki obciążają serce, nerki, układ kostny nastolatków i zaburzają ich zdrowie psychiczne.

Przejrzałam najnowsze badania na ten temat, aby się nimi z Tobą podzielić. Zastanawiasz się, czy nastolatkowie mogą pić napoje energetyczne? Czy napoje energetyczne są bezpieczne dla nastolatków? Zakazać, czy pozwolić? Poznasz skład energetyków, co robią z organizmem i dlaczego napoje energetyczne są niezdrowe, zwłaszcza dla nastolatka. Zrozumiesz, dlaczego zakazano ich sprzedaży osobom < 18. roku życia.

Czy rozpoznajesz w tych historiach swojego nastolatka?

Bartek ma 16 lat i gra w piłkę. Ma treningi trzy razy w tygodniu, a w weekendy mecze. Przed każdymi zajęciami wypija puszkę energetyka, „żeby mieć więcej siły na boisku”. Jego mama widzi kolorową puszkę w lodówce i myśli, że to coś na nawodnienie, czyli to jakiś napój „dla sportowców”, prawda? Niepewność każe jej szukać sprawdzonych informacji, Tobie też?

Zuzia ma 15 lat i jest bardzo ambitna, sumienna i zawsze przygotowana do lekcji. Ostatnio jednak nie nadąża, bo materiału jest więcej, przedmioty są trudniejsze. Od wyników testów zależy, czy dostanie się w przyszłości na wymarzone studia, a z każdym dniem presja rośnie. Zaczęła zostawać do późna nad książkami, a żeby nie zasnąć, sięga po puszkę Monstera. „Tylko przed sprawdzianami, mamo. Wszyscy tak robią.” Zuzia jest rozdrażniona i źle wygląda…  Czy to tylko przez naukę?

Kuba ma 17 lat i gra codziennie online. Turnieje, nocne sesje z kumplami, rankingi do zdobycia. Podczas wieczornego grania wypija dwie, czasem trzy puszki energetyka, „bo inaczej nie da rady, jest zbyt zmęczony”. Rano jest nie do życia, więc przed szkołą otwiera kolejną puszkę zamiast zdrowego śniadania. I tak w kółko. Przypomina Ci Twojego syna, o którego zaczynasz się martwić?

To są trzy różne osoby, z których każda może być Twoją córką lub Twoim synem. Mają różne powody sięgania po energetyki: sport, nauka, rozrywka, ale konsekwencje zdrowotne mogą być dla nich podobne.  

Co to jest napój energetyczny?

Napój energetyczny nie jest zwykłym napojem orzeźwiającym. Zgodnie z polską ustawą z 17 sierpnia 2023 roku, która weszła w życie 1 stycznia 2024 roku, napój energetyczny jest napojem zawierającym więcej niż 150 mg kofeiny na litr lub zawierającym taurynę, z wyłączeniem substancji występujących w nim naturalnie. [1]

Jakie składniki zawierają energetyki? Czy ich ilości są zgodne z ustalonymi limitami?

Kofeina

Kofeina jest głównym składnikiem pobudzającym w napojach energetycznych. Kofeina występuje w Red Bull w ilości 0,03% objętości, co daje 30 mg kofeiny w 100ml, co oznacza, że jedna puszka Red Bulla (250 ml) zawiera 75 mg tej substancji. Większe puszki Monstera czy Rockstara (500 ml) dostarczają już 160-200 mg. Niektóre marki oferują warianty z zawartością nawet 300-500 mg kofeiny w jednym opakowaniu.

Stanowiska ekspertów w sprawie napojów energetycznych w diecie dzieci i młodzieży są jednoznaczne: energetyki nie mają miejsca w ich diecie (EFSA, 2015; Temple, 2019). Napój energetyczny nie zawiera jedynie kofeiny, ale stanowi koktajl wielu substancji, które mogą wchodzić ze sobą w niebezpieczne dla zdrowia interakcje. Limity spożycia kofeiny przez nastolatki ustalone przez EFSA i AAP dotyczą naturalnych źródeł kofeiny, takich jak kawa, herbata czy czekolada. Nie dotyczą kofeiny w energetykach i nie są przyzwoleniem na picie energetyków w „małych ilościach” [2] [3]

Tauryna

Tauryna jest aminokwasem, który organizm dorosłego człowieka potrafi sam wytwarzać w wystarczających ilościach. W 100 ml Red Bull jest 400 mg tauryny. Producenci energetyków dodają ją w dawkach od 1000 do 2000 mg na puszkę, sugerując, że wzmacnia działanie kofeiny i poprawia wydolność.

Warto wiedzieć, że sama obecność tauryny w napoju wystarczy, aby produkt został sklasyfikowany jako napój energetyczny zgodnie z polską ustawą, nawet jeśli zawartość kofeiny nie przekracza 150 mg na litr [1].

Cukier

Zawartość cukru w napojach energetycznych waha się od 15 do 55 gramów na opakowanie, co odpowiada 3-11 łyżeczkom. Jedna puszka Monstera (500 ml) zawiera około 54 g cukru. Dla porównania, Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje maksymalnie 25 g cukrów dodanych dziennie dla dzieci i młodzieży, a górna dopuszczalna granica to 50 g (WHO, 2015). Jedna puszka może więc dostarczyć podwójną zalecaną dzienną dawkę cukru [4].

Wersje „zero” i „sugar free” nie zawierają cukru, ale dostarczają pełną dawkę kofeiny, tauryny i pozostałych składników.

Guarana, żeń-szeń i inne dodatki

Guarana jest rośliną pochodzącą z Ameryki Południowej, której nasiona zawierają kofeinę w stężeniu wyższym niż ziarna kawy. Dodanie guarany do napoju energetycznego oznacza dodatkową dawkę kofeiny, która nie zawsze jest wliczana do wartości podanej na etykiecie. Jeśli na puszce widzisz „80 mg kofeiny” i w składzie guaranę, rzeczywista zawartość kofeiny może być wyższa.

Żeń-szeń i inne ekstrakty roślinne są dodawane w niewielkich ilościach, głównie w celach marketingowych.

Kwas cytrynowy

Nieodłącznym składnikiem napojów energetycznych jest również kwas cytrynowy, dodawany jako regulator kwasowości i środek konserwujący. To właśnie on nadaje energetykom charakterystyczny, lekko kwaśny smak. Kwas cytrynowy obniża pH napoju, czyniąc go agresywnym dla szkliwa zębów, szczególnie przy częstym i regularnym spożyciu, o czym piszę w odzielnym rozdziale dalej.

Witaminy z grupy B

Witaminy z grupy B, takie jak niacyna (B3), witamina B6 i B12, są dodawane w ilościach często wielokrotnie przekraczających dzienne zapotrzebowanie. Na przykład jedna puszka może zawierać 150-300% dziennego zapotrzebowania na witaminę B6 czy B12. Producenci argumentują, że wspierają metabolizm energetyczny, jednak nadmiary tych witamin w świetle najnowszej nauki są szkodliwe dla organizmu.

Czy nastolatek może pić napoje energetyczne i kawę?

To pytanie słyszę często od rodziców. Jedno i drugie zawiera kofeinę, więc wrzucamy te napoje do jednego worka. Dlaczego więc eksperci dopuszczają możliwość picia kawy w ograniczonych ilościach przez nastolatki powyżej 12 roku życia, a  energetyków nie? Skoro kawa też zawiera kofeinę, to dlaczego energetyki miałyby być gorsze?

Jakie są różnice między napojami energetycznymi, a kawą pod względem wpływu na młodzież?

Różnic jest kilka.

Po pierwsze, dawka i tempo spożycia. Filiżankę kawy (200 ml) pije się powoli, często przez kilkanaście minut, i dostarcza ona około 80-100 mg kofeiny. Energetyk w puszce o objętości 500 ml można wypić w kilka minut, a zawiera dwukrotnie więcej kofeiny.

Po drugie, skład. Kawa jest naturalnym produktem, który oprócz kofeiny zawiera cenne antyoksydanty. Dla wielu osób to właśnie kawa obok herbaty jest ich głównym źródłem Energetyk jest sztuczną mieszaniną wielu substancji: kofeiny, tauryny, guarany, cukru, kwasu cytrynowego, witamin i dodatków roślinnych.

Po trzecie, smak. Kawa ma gorzki smak, który naturalnie ogranicza jej spożycie przez młodych ludzi. Energetyki smakują jak słodkie lemoniady czy landrynki, co sprawia, że łatwo wypić kilka puszek dziennie. Spójrz w tabelę, w której porównałam dla Ciebie skład kawy i napojów energetyzujących.

Porównanie zawartości składników zawartych w kawie i napojach energetycznych
(w typowym opakowaniu)

Jakie napoje energetyczne najlepiej kupić dla nastolatków sportowców?

Zapytania „Czy Oshee to energetyk” oraz „Jakie napoje energetyczne najlepiej kupić dla nastolatków sportowców?” są naprawdę bardzo częste.  To jedno z najczęstszych nieporozumień wśród rodziców i samych nastolatków, bo patrząc na opakowania łatwo pomylić energetyk z napojem izotoniczny. Tymczasem to zupełnie inne produkty.

Napój izotoniczny, taki jak Powerade, Oshee czy Gatorade, służą do nawadniania organizmu podczas wysiłku fizycznego. Zawiera elektrolity, takie, jak sód i potas, dodatkowo magnez oraz węglowodany w stężeniu 6-8%. Napój izotoniczny nie zawiera kofeiny ani tauryny.

Energetyk ma zupełnie inny cel, którym jest pobudzenie i zwiększenie koncentracji. Nie służy do nawadniania, a wysoka zawartość kofeiny może wręcz nasilać utratę płynów.

A zatem na pytanie: „Jakie napoje energetyczne najlepiej kupić dla nastolatków sportowców?” odpowiedź brzmi: ŻADNE!

Porównanie zawartości składników zawartych w izotonikach i napojach energetycznych w typowym opakowaniu

Czy napoje energetyczne szkodzą sercu nastolatka?

Serce nastolatka nie jest przygotowane na efekty działania energetyków. Wyniki badań pokazują, że już jedna puszka może wywołać zmiany w pracy układu krążenia, które u zdrowego dorosłego człowieka byłyby krótkotrwałe i niegroźne, ale u nastolatka mogą mieć poważniejsze konsekwencje.

Co dzieje się z sercem po wypiciu energetyka?

Kofeina i tauryna działają na układ sercowo-naczyniowy na kilka sposobów jednocześnie. Przyspieszają akcję serca, podnoszą ciśnienie krwi i wpływają na przewodzenie impulsów elektrycznych w mięśniu sercowym.

Już 90 minut po wypiciu energetyka naczynia krwionośne tracą niemal połowę swojej elastyczności. To nie jest trwałe uszkodzenie naczyń jak w miażdżycy, która rozwija się latami. To jest przejściowe zaburzenie funkcji śródbłonka, czyli wewnętrznej wyściółki naczyń, która chwilowo produkuje mniej tlenku azotu potrzebnego do ich rozszerzania. Po kilku godzinach wszystko wraca do normy. Problem w tym, że jeśli nastolatek pije energetyki codziennie, jego naczynia nie mają czasu na regenerację. A powtarzające się epizody takiego przeciążenia mogą w przyszłości przyspieszyć rozwój prawdziwych zmian miażdżycowych [5] .

Parametr nazywany FMD (ang. flow-mediated dilation), który mierzy zdolność naczyń do rozszerzania się, spada z około 5% do zaledwie 2,8% ¹. Dla serca oznacza to większy opór, przez który musi przepompować krew.

Szczególnie niepokojące są zmiany w zapisie EKG. Serce działa jak pompa, która pracuje w rytmie: skurcz, rozkurcz, chwila odpoczynku, kolejny skurcz. Energetyki mogą wydłużać tę fazę odpoczynku, co brzmi niegroźnie, ale w rzeczywistości zaburza koordynację między różnymi częściami serca. Gdy jedna część jest gotowa do skurczu, a druga jeszcze nie, może dojść do chaosu elektrycznego. W najgorszym przypadku serce zamiast miarowo pompować krew, zaczyna chaotycznie drgać i przestaje spełniać swoją funkcję. Taki stan zwiększa ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, w tym migotania komór [6].

Badania wskazują na wyraźną zależność dawka-odpowiedź: im więcej energetyków, tym większe ryzyko. Spożycie dwóch lub więcej puszek znacząco zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia problemów sercowo-naczyniowych ². Problem w tym, że dla wielu nastolatków dwie puszki dziennie są często normą, a nie wyjątkiem.

Czy Twoje dziecko skarży się na kołatanie serca, uczucie „trzepotania” w klatce piersiowej albo zawroty głowy po wysiłku fizycznym? Jeśli jednocześnie regularnie pije energetyki, te objawy mogą być ze sobą powiązane i warto skonsultować je z lekarzem.

Kto jest szczególnie narażony na niebezpieczne dla serca skutki picia energetyków?

Jeśli w Twojej rodzinie występują choroby serca, nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia rytmu serca, Twoje dziecko może być bardziej wrażliwe na działanie energetyków. Dotyczy to również nastolatków, którzy nie wiedzą, że mają wrodzone wady serca lub genetyczne predyspozycje do arytmii.

Zastanów się: czy Ty, ojciec Twojego dziecka, dziadkowie lub inni bliscy krewni mają problemy z sercem? Jeśli tak, warto porozmawiać z nastolatkiem o tym, że w Waszej rodzinie serce wymaga szczególnej troski, a energetyki mogą stanowić dla niego dodatkowe obciążenie. Są na to mocne dowody!

Zgony i poważne zdarzenia niepożądane po wypiciu energetyków

W 2024 roku Mayo Clinic opublikowało badanie dotyczące siedmiu przypadków nagłego zatrzymania krążenia u pacjentów z genetycznymi chorobami serca. Wszystkie te zdarzenia wystąpiły w bliskim związku czasowym ze spożyciem napojów energetycznych, od 12 godzin do bezpośrednio przed incydentem. Sześć z siedmiu osób wymagało defibrylacji ³.

W latach 2008-2015 do amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) oraz National Poison Data System zgłoszono 38 zgonów związanych z napojami energetycznymi i ponad 14 000 przypadków związanych z toksycznością kofeiny [7].

Systematyczny przegląd przypadków klinicznych wykazał, że spośród wszystkich zgłoszonych zdarzeń niepożądanych prawie połowa (47,7%) dotyczyła poważnych problemów sercowo-naczyniowych, w tym 9 przypadków zatrzymania akcji serca i 3 zgony. Arytmię serca zgłoszono w 20 przypadkach [8]

Jednym z najczęściej opisywanych w literaturze medycznej jest przypadek 14-letniej Anais Fournier z USA. W grudniu 2011 roku w ciągu doby wypiła dwie puszki napoju energetycznego. Doszło u niej do arytmii serca, a następnie do zawału mięśnia sercowego. Zmarła szóstego dnia pobytu w szpitalu. Raport z sekcji zwłok wskazał jako przyczynę zgonu arytmię serca spowodowaną toksycznością kofeiny^.

Anais miała zespół Ehlersa-Danlosa, czyli wrodzoną chorobę tkanki łącznej, która mogła zwiększać jej wrażliwość na kofeinę. Ale właśnie na tym polega problem: nie każdy jest świadomy, że ma ukryte predyspozycje do chorób serca; często dowiadujemy się o tym przypradkiem. Pierwszy objaw może być ostatnim.

Nie piszę tego, żeby Cię przestraszyć. Piszę, żebyś wiedziała, że ryzyko istnieje i że warto o nim porozmawiać z dzieckiem, zanim sięgnie po kolejną puszkę.

Jak energetyki obciążają nerki?

Nerki filtrują krew i usuwają z niej toksyny. Każda substancja, którą wprowadzamy do organizmu, przechodzi przez ten filtr. Kofeina działa moczopędnie, co oznacza, że zwiększa wydalanie moczu. U osoby dobrze nawodnionej nie stanowi to większego problemu. Ale nastolatek, który pije energetyk zamiast wody, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego lub w upalne dni, zmusza nerki do pracy w warunkach odwodnienia. Przewlekłe odwodnienie obciąża nerki i z czasem upośledza ich zdolność do prawidłowego funkcjonowania ¹.

Energetyki i kamice nerkowe

Wyniki badań wskazują też, że wysokie spożycie kofeiny może zwiększać ryzyko kamicy nerkowej. Kofeina nasila wydalanie wapnia z moczem, co sprzyja tworzeniu się kamieni szczawianowo-wapniowych, czyli najczęstszego typu kamieni nerkowych ². Regularne picie energetyków może nasilać to ryzyko, zwłaszcza u osób, które mają do tego predyspozycje.

Czy Twoje dziecko pije energetyki zamiast wody podczas treningu lub w upalne dni? Jeśli tak, jego nerki mogą być przeciążone, nawet jeśli na razie nie daje żadnych objawów.

Ostre uszkodzenia nerek na skutek picia energetyków

W literaturze medycznej opisano przypadki ostrego uszkodzenia nerek po intensywnym spożyciu energetyków. W 2025 roku opublikowano opis przypadku 21-letniego, zdrowego mężczyzny z Turcji, który przez miesiąc pił 2 litry napojów energetycznych dziennie, przygotowując się do zawodów w bieganiu. Trafił na oddział ratunkowy z nudnościami, wymiotami i złym samopoczuciem. Badania wykazały ostre uszkodzenie nerek trzeciego stopnia, czyli najpoważniejszej postaci. Poziom kreatyniny, która jest wskaźnikiem pracy nerek, wzrósł ponad dziesięciokrotnie powyżej normy. Mężczyzna nie miał żadnych wcześniejszych chorób, nie brał leków, nie pił alkoholu. Jedynym czynnikiem ryzyka było codzienne picie dużych ilości napojów energetycznych [9]

Na szczęście po odstawieniu napoju i leczeniu wspomagającym nerki tego pacjenta wróciły do normy w ciągu dwóch tygodni. Ale nie zawsze tak się kończy. W przeglądzie podobnych przypadków opisano sytuacje, gdy pacjenci wymagali dializy, a u niektórych funkcja nerek nie wróciła w pełni do normy nawet po wielu miesiącach

Zęby i kości u nastolatka pijącego napoje energetyczne

Skutki picia energetyków na serce czy nerki mogą być dramatyczne, ale odwracalne. Uszkodzenia zębów i kości są ciche, powolne i często nie mam już powrotu do własnych zdrowych zębów.

Napoje energetyczne rozpuszczają szkliwo zębów nieodwracalnie

Napoje energetyczne, choć nie czuć tego w smaku dzięki dodatku cukru są wysoce kwaśne. Ich pH potrafi być zbliżone do pH kwasu żołądkowego. Uwierz mi, to jest naprawdę wysoka kwasowość. Badanie laboratoryjne z 2021 roku porównało wpływ popularnych energetyków na szkliwo zębów z wpływem zwykłej coli, która jak pewnie wiesz ma dewastujący wpływ na zęby. Wyniki? Napoje energetyczne okazały się jeszcze bardziej agresywne! ^[10].

Winowajcą jest między innymi kwas cytrynowy obecny w napojach energetycznych, który działa na szkliwo nawet po tym, jak ślina zneutralizuje pH w ustach. Efekt? Erozja dentystyczna, czyli chemiczne rozpuszczanie szkliwa następuje bardzo szybko. Weź pod uwagę, że szkliwo, które raz zostanie utracone, nie regeneruje się. Nastolatek, który regularnie pije energetyki, może wejść w dorosłość z trwale uszkodzonymi zębami.

Czy Twoje dziecko skarży się na nadwrażliwość zębów na zimne lub gorące napoje? To może być wczesny objaw erozji szkliwa.

Kości w budowie

Napoje energetyczne, podobnie jak inne napoje słodzone nie dostarczają wapnia ani witaminy D, które są niezbędne do budowy kości. Dostarczają za to kofeinę, która zwiększa wydalanie wapnia z moczem, oraz fosforany jako dodatki do żywności. U dorosłych te efekty są niewielkie. Ale u nastolatka, którego kości rosną i mineralizują się w szybkim tempie, każdy czynnik zaburzający gospodarkę wapniową ma znaczenie.

Szczytowa masa kostna, czyli największa gęstość kości w życiu, osiągana jest między 20. a 30. rokiem życia. To, co Twój nastolatek robi teraz dla swoich kości, będzie miało konsekwencje przez następne pięćdziesiąt lat. Energetyki na pewno nie pomagają w budowaniu tej rezerwy.

Wpływ energetyków na zdrowie psychiczne nastolatków

Nastolatek, który pije energetyki wieczorem, żeby lepiej się uczyć, może nie zdawać sobie sprawy z tego, co dzieje się w jego głowie.

Najnowsze wyniki badań pokazują niepokojący związek między regularnym piciem energetyków a problemami ze zdrowiem psychicznym u nastolatków. Młodzież regularnie sięgająca po te napoje częściej zgłasza objawy lęku, depresji i chronicznego stresu. Co ciekawe, chłopcy są bardziej narażeni niż dziewczęta [11]

Lęk i napady paniki u nastolatków pijących energetyki

Wiemy na pewno, że kofeina w wysokich dawkach nasila objawy lękowe, u osób predysponowanych może wywoływać napady paniki. W piśmiennictwie naukowym opisano przypadki młodych ludzi, u których regularne picie energetyków wywołało zaburzenia lękowe wymagające leczenia psychiatrycznego [12].

Jeśli Twoja córka lub Twój syn skarżą się na kołatanie serca, uczucie niepokoju, trudności z oddychaniem, a jednocześnie regularnie pije energetyki, te dwie rzeczy mogą być ze sobą powiązane.

Sen, nastrój i błędne koło przy picie energetyków przez młodzież

Energetyki zaburzają sen, a sen jest fundamentem zdrowia psychicznego nastolatka. Niedobór snu pogarsza nastrój, zwiększa drażliwość, obniża zdolność radzenia sobie ze stresem. Nastolatka, która pije energetyk wieczorem, żeby się uczyć, zasypia później i gorzej. Rano jest zmęczona i rozdrażniona, więc sięga po kolejną puszkę. Błędne koło się zamyka.

Drażliwość i agresja u nastolatków pijących energetyki

Przeglądy badań wskazują również na związek między piciem energetyków a zwiększoną agresją i impulsywnością u nastolatków ^[13] Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko stało się bardziej drażliwe i wybuchowe, ma problemy z kontrolą emocji, a jednocześnie regularnie pije energetyki, warto się nad tym zastanowić.

Częstsze myśli samobójcze u nastolatków pijących napoje energetyczne

Konsekwencje wykraczają daleko poza zmęczenie. Systematyczny przegląd badań wykazał, że u młodzieży często pijącej energetyki ryzyko myśli i prób samobójczych jest znacząco wyższe. Ponownie muszę podkreślić: to korelacja, nie udowodniona przyczynowość. Ale sama siła tego związku powinna dawać do myślenia [11]

Wyniki w nauce nastolatków pijących energetyki

Oto paradoks: nastolatki często sięgają po energetyki, żeby lepiej się uczyć. Tymczasem wyniki badań pokazują, że regularne picie energetyków wiąże się z gorszymi wynikami w nauce ³. Dlaczego? Prawdopodobnie dlatego, że energetyki zaburzają sen, a sen jest kluczowy dla konsolidacji pamięci i uczenia się. Nastolatek, który zarwał noc z Monsterem, może czuć się bardziej rozbudzony podczas nauki, ale jego mózg gorzej zapamięta materiał.

Czy można się uzależnić od energetyków?

Słowo „uzależnienie” w kontekście energetyków może brzmieć przesadnie. To przecież nie narkotyki, nie alkohol. Ale jeśli zapytasz nastolatkę, która pije dwie puszki dziennie, co się stanie, gdy przestanie, odpowiedź może być zaskakująca.

Uzależnienie od kofeiny jest realne

Kofeina spełnia klasyczne kryteria substancji uzależniającej: powoduje tolerancję (potrzeba coraz większych dawek, żeby osiągnąć ten sam efekt), wywołuje objawy odstawienne i prowadzi do kompulsywnego używania mimo świadomości szkód.

Objawy odstawienia kofeiny pojawiają się zwykle 12-24 godziny po ostatniej dawce i mogą utrzymywać się przez tydzień. Obejmują silne bóle głowy, zmęczenie, drażliwość, trudności z koncentracją, a nawet objawy przypominające grypy [14]. U nastolatka, który pije energetyki codziennie, próba odstawienia może oznaczać kilka dni intensywnego dyskomfortu, co skutecznie zniechęca do zaprzestania.

Może zauważyłaś, że Twoje dziecko w weekend jest rozdrażnione, marudzi na ból głowy, nie może się na niczym skupić. A w poniedziałek, po powrocie do szkoły i sklepiku po drodze, nagle wszystko wraca do normy. To może nie być przypadek.

Napoje energetyczne jako brama do innych substancji

Jednym z najbardziej niepokojących odkryć ostatnich lat jest silny związek między piciem energetyków, a sięganiem po inne substancje psychoaktywne. Systematyczny przegląd 57 badań wykazał, że młodzież pijąca energetyki znacznie częściej pali papierosy, pije alkohol, upija się i sięga po inne substancje, w tym narkotyki^[15].

To nie przypadkowa korelacja. Badacze sugerują, że energetyki mogą działać jak „brama” do innych używek z kilku powodów. Po pierwsze, uczą młody organizm szukać szybkich zmian stanu psychicznego za pomocą substancji chemicznych. Po drugie, są często sprzedawane w tych samych miejscach co alkohol i kojarzone z imprezowym stylem życia. Po trzecie, marketing energetyków celuje w te same cechy osobowości co reklamy alkoholu: poszukiwanie wrażeń, potrzebę bycia „na fali”, chęć zwiększenia wydajności.

Energetyk z alkoholem

Mieszanie energetyków z alkoholem stało się popularne wśród młodzieży i młodych dorosłych. Ta kombinacja jest szczególnie niebezpieczna z prostego powodu: kofeina maskuje objawy upojenia alkoholowego.

Osoba, która pije alkohol z energetykiem, czuje się mniej pijana niż jest w rzeczywistości. Jej czas reakcji, koordynacja ruchowa i zdolność oceny sytuacji są równie upośledzone jak u kogoś, kto pił sam alkohol, ale subiektywnie czuje się bardziej trzeźwa i zdolna do działania 14.

Konsekwencje są poważne. Badania pokazują, że osoby mieszające energetyki z alkoholem piją więcej i dłużej, częściej wsiadają za kierownicę w stanie nietrzeźwości i częściej angażują się w ryzykowne zachowania, których następnego dnia żałują [14].

Twój syn może wracać z imprezy pozornie przytomny, odpowiadać na pytania, iść o własnych siłach do pokoju. Możesz nie zdawać sobie sprawy, że godzinę wcześniej wypił ilość alkoholu, która normalnie położyłaby go na łopatki, ale energetyk „utrzymał go na nogach”. To złudne poczucie kontroli jest jednym z największych zagrożeń tej kombinacji.

Twoja córka może wydawać się rozsądna i ostrożna, ale na imprezie, po kilku drinkach z energetykiem, jej zdolność oceny sytuacji i obrony własnych granic jest znacznie niższa, niż jej się wydaje. To nie jest straszenie. To mechanizm, który powtarza się w badaniach i który warto znać.

Ryzykowne zachowania po alkoholu z napojami energetycznymi  

Związek energetyków z ryzykownymi zachowaniami wykracza poza samo mieszanie ich z alkoholem. Przeglądy badań konsekwentnie pokazują, że nastolatki regularnie pijące energetyki częściej angażują się w zachowania przestępcze, częściej są agresywne i impulsywne [ 13] [15].

Nie wiemy na pewno, czy energetyki są przyczyną, czy tylko markerem głębszych problemów. Prawdopodobnie działa tu mechanizm dwukierunkowy: młodzież z tendencją do poszukiwania wrażeń chętniej sięga po energetyki, a regularne spożycie energetyków może nasilać impulsywność i osłabiać kontrolę.

Niezależnie od kierunku przyczynowości, warto potraktować regularne picie energetyków jako okazję do rozmowy. Nie wykładu, nie zakazu, ale szczerej rozmowy o tym, co się dzieje w życiu Twojego dziecka. Dlaczego potrzebuje „doładowania”? Czy jest przemęczone, zestresowane, czy może po prostu chce być jak rówieśnicy? Czasem za puszką energetyka kryje się coś więcej niż pragnienie.

Czy istnieją przepisy prawne regulujące sprzedaż napojów energetycznych dla osób niepełnoletnich?

Teoria i praktyka picia napojów energetycznych

Od 1 stycznia 2024 roku w Polsce obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia. Zakaz dotyczy napojów zawierających powyżej 150 mg kofeiny na litr lub tauryną. Sprzedawca, który sprzeda taki napój nieletniemu, ryzykuje grzywnę do 2000 złotych. Energetyków nie można sprzedawać w szkołach ani w automatach 1

Niestety, jak wykazały badania 57% badanych nastolatków, zareagowała odwrotnie, niż wydawało się dorosłym. Zakaz ich nie przekonał. Dla tych nastolatków regulacja prawna pozostała pustym gestem, a może nawet wyzwaniem. W końcu zakazany owoc smakuje lepiej. Uczniowie z tej grupy pili energetyki ponad dwukrotnie częściej niż ich bardziej ostrożni rówieśnicy [16].

W której grupie jest Twoja córka lub Twój syn?

Czy napoje energetyczne są bezpieczne dla nastolatków?

Mam nadzieję, że po lekturze tego artykułu przychodzi Ci do głowy tylko jedna odpowiedź: NIE!!!!!! Jeżeli zaczęłaś czytać ten artykuł w tym momencie, to dla dobra Twojego nastolatka przeczytaj go od początku do końca. Zawarłam w nim nowe fakty.

Mózg w budowie

Mózg nastolatka nie jest po prostu „mniejszym mózgiem dorosłego”. To narząd, który intensywnie się rozwija aż do około 25. roku życia. W tym czasie tworzą się i stabilizują połączenia między neuronami, dojrzewa kora przedczołowa odpowiedzialna za kontrolę impulsów i racjonalne wybory, a układy neuroprzekaźników dopiero się „kalibrują”.

Tauryna, którą producenci dodają do energetyków w dawkach 1000-2000 mg na puszkę, działa na receptory GABA, czyli te same, na które działają leki uspokajające. W dorosłym mózgu może to mieć działanie ochronne. Ale w mózgu nastolatka, który wciąż się rozwija, regularne dostarczanie dużych dawek tauryny w połączeniu z kofeiną może zaburzać naturalne procesy dojrzewania układu nerwowego [14] .

Efekt domina: energetyki to tylko jeden z problemów

Badania pokazują, że nastolatki regularnie pijące energetyki częściej pomijają śniadania i śpią krócej. Te pozornie niezwiązane nawyki tworzą błędne koło: brak snu i brak posiłku rano nasilają zmęczenie, które nastolatek próbuje „naprawić” kolejnym energetykiem ¹.

Wyobraź sobie typowy dzień Twojego dziecka: wieczorem pije energetyk, żeby skończyć projekt albo pograć online. Zasypia późno, budzi się niewyspane. Rano nie ma apetytu, więc wychodzi bez śniadania. W szkole spada koncentracja, narasta zmęczenie. Po lekcjach sięga po puszkę, żeby „się doładować”. Wieczorem znowu nie może zasnąć. I tak dalej.

To nie jest słabość charakteru ani lenistwo. To fizjologia: kofeina blokuje receptory adenozyny, która sygnalizuje mózgowi potrzebę snu. Cukier daje krótki zastrzyk energii, po którym następuje gwałtowny spadek. A brak śniadania oznacza, że mózg od rana pracuje „na pustym baku”.

Organizm, który jeszcze się rozwija

Dorosły organizm ma w miarę stabilną masę ciała, sprawne mechanizmy detoksykacji i lata doświadczenia z kofeiną. Nastolatek ma mniejszą masę ciała, co oznacza wyższe stężenie kofeiny na kilogram. Jego wątroba metabolizuje kofeinę wolniej. A jego serce, nerki i kości wciąż się rozwijają.

Ta sama puszka energetyka, która dla 80-kilogramowego dorosłego jest umiarkowaną dawką kofeiny, dla 50-kilogramowej nastolatki stanowi znacznie większe obciążenie. Przelicz to na kilogramy i zrozumiesz, dlaczego eksperci są tak zaniepokojeni.

Podsumowanie: co warto zapamiętać?

Napoje energetyczne nie są niewinnym napojem orzeźwiającym. To skoncentrowane dawki kofeiny, tauryny i cukru, które w organizmie nastolatka działają zupełnie inaczej niż u dorosłego.

Co wiemy na pewno:

• Nawet jedna puszka może zaburzyć pracę serca i naczyń krwionośnych
• Regularne picie wiąże się z problemami ze snem, lękiem i gorszymi wynikami w nauce
• Energetyki mogą uszkadzać nerki, zęby i kości w fazie intensywnego wzrostu
• Istnieje wyraźny związek pomiędzy piciem napojów energetycznych,  z sięganiem po alkohol i inne substancje
• Zakaz sprzedaży istnieje, ale dla wielu nastolatków nie stanowi on bariery

Co możesz zrobić jako rodzic, opiekun lub nauczyciel?

Nastolatek stoi na progu dorosłości i będzie podejmował własne decyzje. Twoją rolą nie jest kontrolowanie każdego jego kroku, ale dać mu wiedzę, która pozwoli te decyzje podejmować świadomie.

Warto dyskretnie przyjrzeć się, skąd Twoje dziecko bierze energetyki, jeśli ich nie kupuje. Starszy kolega? Automat w centrum handlowym, który nie weryfikuje wieku? Sklep internetowy? Zakaz istnieje, ale luki w jego egzekwowaniu są realne, a dorośli Polacy są tego świadomi. Ale przede wszystkim: rozmawiaj. Nie o paragrafach i karach, ale o tym, co naprawdę dzieje się w organizmie po wypiciu puszki. O sercu, które przyspiesza. O śnie, który nie przychodzi. O lęku, który narasta. Nastolatek, który rozumie, ma szansę podjąć świadomą decyzję. Ten, który tylko wie, że „nie wolno”, będzie szukał sposobu, żeby jednak spróbować. 

autorka: dr Joanna Neuhoff-Murawska, dietetyk dziecięcy, dietetyk rodzinny

Jak Ci mogę pomóc?

Jesteś rodzicem? Nie musisz być w tym sama

Wiem, że rozmowy o diecie nastolatka bywają trudne. Że słyszysz „wszyscy tak robią” i „nic mi nie będzie”. Że czasem nie wiesz, czy reagujesz przesadnie, czy może za mało. Że chcesz chronić, ale nie chcesz kontrolować.

Jeśli martwisz się o nawyki żywieniowe swojego dziecka, jeśli energetyki to tylko wierzchołek góry lodowej, jeśli potrzebujesz kogoś, kto pomoże Ci spojrzeć na całość i ułożyć plan działania, bo naddwaga, insulinooporność, stłuszczenie wątroby i inne problemy zdrowotne, jestem tu, żeby pomóc.

Jako dietetyczka pracująca z rodzinami od lat wiem, że każdy nastolatek jest inny. Inne są powody sięgania po napoje energetyczne, inne potrzeby, inne sposoby dotarcia. Razem możemy znaleźć podejście, które zadziała właśnie u Was.

Umów się na konsultację on-line (20 min) w cenie biletu do kina 25 zł!

To będzie nasz czas na wysłuchanie Twojej historii i zastanowienie się, jak mogę Wam pomóc. Porozmawiajmy o tym, co Cię niepokoi.

Jesteś nauczycielem? Poprowadzę warsztaty dla Twoich podopiecznych

Wiesz, że problem istnieje. Widzisz to na co dzień: energetyki na przerwach, „zjazdy” koncentracji w połowie dnia, uczniów, którzy się starają, ale nie dają rady. I czujesz potrzebę, aby z Twoimi uczniami porozmawiał ktoś, kto ma wiedzę, ale też potrafi rozmawiać z nastolatkami. W końcu sposób, w jaki się o tym mówi, jest kluczowy.

Prowadzę warsztaty dla młodzieży, podczas których rozmawiamy o energii, koncentracji i odżywianiu w sposób, który naprawdę trafia do nich trafia. Bez kazań, bez straszenia, za to z konkretnymi argumentami, które młody człowiek może zrozumieć i przyjąć za swoje.

Jeśli chcesz zaproponować taki warsztat swojej klasie lub szkole, napisz lub zadzwoń do mnie. Wspólnie zastanowimy się, w jaki sposób mogę pomóc w poprawie koncentracji Twoich uczniów.

[1] Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw. Dz.U. 2023 poz. 1718.

[2] EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA J. 2015;13(5):4102.

[3] Temple JL. Review: Trends, Safety, and Recommendations for Caffeine Use in Children and Adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2019;58(1):36-45.

[4] World Health Organization. Guideline: Sugars intake for adults and children. Geneva: WHO; 2015.

[5] Higgins JP, Babu K, Engel L, et al. Effects of Energy Drinks on Vascular Function. Clin Nutr Res. 2023;12(1):10-15

[6] Fletcher EA, Lacey CS, Aaron M, et al. Randomized Controlled Trial of High-Volume Energy Drink Versus Caffeine Consumption on ECG and Hemodynamic Parameters. J Am Heart Assoc. 2017;6(5)

[7] Seifert SM, Seifert SA, Schaechter JL, et al. An analysis of energy-drink toxicity in the National Poison Data System. Clin Toxicol. 2013;51(7):566-574

[8] Costantino A, Ferrante L, et al. Energy Drinks and Adverse Cardiovascular Events: A Systematic Review. J Cardiovasc Med. 2023;24(8):554-563

[9] Murt A. Energy drink-induced acute kidney injury: a case report and review of the literature. J Med Case Rep. 2025;19:522

[10] Silva JGVC, Martins JPG, Sousa EBG, i wsp. Influence of energy drinks on enamel erosion: In vitro study using different assessment techniques. J Clin Exp Dent. 2021;13(11):e1076–e1082

[11] Fuentealba-Garrido V, Gacitúa Arias C, Opazo-García C, et al. Energy drinks and mental health in adolescents: A systematic review. Front Nutr. 2024;11:1389547

[12] Berigan T. An anxiety disorder secondary to energy drinks: A case report. Psychiatry (Edgmont). 2005;2(10):10

[13] Ajibo C, Van Griethuysen A, Visram S, Lake A. Consumption of energy drinks by children and young people: a systematic review examining evidence of physical effects and consumer attitudes. Public Health. 2024;226:51-62

[14] Curran CP, Marczinski CA. Taurine, Caffeine, and Energy Drinks: Reviewing the Risks to the Adolescent Brain. Birth Defects Res. 2017;109(20):1640-1648

[15] Ajibo C, Van Griethuysen A, Visram S, Lake A. Consumption of energy drinks by children and young people: a systematic review examining evidence of physical effects and consumer attitudes. Public Health. 2024;226:51-62

[16] Weker H, Barańska M, Riahi A, et al. Consumption of Energy Drinks and Attitudes Among School Students Following the Ban on Sales to Minors in Poland. Nutrients. 2025;17(20):3456